خانه » آشنایی با شهرستان میانه (قسمت 3 از 30): وجه تسمیه میانه

آشنایی با شهرستان میانه (قسمت 3 از 30): وجه تسمیه میانه

هر حکومتی در دوره خود، شهرها و آبادیها و بناهایی را به نوعی به خود مربوط میکند، چه با نام بزرگان خود و چه با لغات و اصطلاحات خاص خود. مثلاً شاه عباس صفوی در زمان حکومت خود 999 کاروانسرا در شهرهای مختلف ساخت یا مرمّت کرد که اکنون هم به کاروانسراهای عباسی معروفند.

شهرها و آبادیهای دوره حکومت مادها نیز از این امر مستثنی نبوده اند. آنها بنا به گویشهای مختلفی که در مکانها و زمانهای مختلف داشته اند، ترکیبات مختلفی از «ماد» را در نام آبادیها نهاده اند. «ماد» در گویش اینها بصورتهای مختلف «ماد، مار، مر، مای، می» بوده است.

شهرهای سوق الجیشی یا آبادیهای تازه بنا شده آن دوره با چنین واژه هایی ترکیب شده و بسیاری از اماکن کنونی آذربایجان را تشکیل داده اند، مانند:

«مایانا(مییانا)، مایان(نزدیک تبریز)، مایانج(نزدیک زنجان)، مایان شان (ماهنشان)، ماراغا، ماراند/مارایاند/مارایانا(مرند)، مایکی(ماکی)، مارد(قیزیل اوزن)، مارگیاناد(دریاچه ارومیه)، مادآوا(نزدیک ماهنشان)، مِی آوا(ماهی آباد میانه) و …». حتی در دوره ساسانیان، به آذربایجان نیز “مای” میگفتند.

“مییانا” یا “مایانا”، ترکیبی است از «مای» و «آنا» به معنای «ماد بزرگ» یا «ماد مادر».

این واژه کهن غیرفارسی در سده های گذشته مانند دیگر نامهای اماکن و مناطق آذربایجان، قربانی افکار مسموم شده و آنرا با میانه به معنای وسط یکی گرفته اند و در توجیه آن هر کدام چیزی بافته اند. یکی به دلیل قرار گرفتن بین زنجان و تبریز آنرا میانه دانسته است. دیگری بخاطر قرار گرفتن بین تبریز و تهران، آن دیگری بخاطر قراگیری بین مثلث مراغه، زنجان و تبریز، یکی دیگر بخاطر قرار گرفتن بین عراق عجم و آذربایجان و … . درحالیکه این توجیه برای هر شهر دیگری صادق است و منحصر به میانه نیست.

میانه در طول تاریخ همواره میانا بوده است و اینجانب در مطالعه صدها کتاب و سند و نقشه اروپایی و عربی هرگز برای میانه چیزی غیر از میانه ندیده ام. نقشه های اروپاییان که بعد از رنسانس به جهانگردی پرداختند، این شهر را Miyana ثبت کرده اند و فقط اعراب بنا بر گویش خود آنرا میانج خوانده اند چنانکه ساوه را ساوج خوانده اند.

✍️ محمدصادق نائبی

0 0 رای ها
رأی دهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest

10 دیدگاه ها
قدیمی‌ترین
تازه‌ترین بیشترین رأی
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
داوود
داوود
6 سال قبل

درود اقا تو نقشه های قدیمی امپراتوری مادها را median مینوشتند به معنی میانه و سرزمین مادها میباشد شاید بخاطر این میانه میگن تو اینترنت سرچ کنی نقشه های قدیمی موجود است تشکر

فرامرز
فرامرز
پاسخ به  داوود
6 سال قبل

نمیدونم مطالب بنده ثبت شد یا نه جناب نایبی

فرامرز
فرامرز
6 سال قبل

جناب نایبی سلام و عرض ادب: وجه تسمیه میانه در کتب تاریخ دیرین ترکان بقلم پرفسور ذهتاب هم بزبان ترکی و فارسی به مانانا ذکر کرده و در تاریخ ایران قوم ماننا را زیر شاخه قوم ماد میدانند امیداست و انتظار میرود در چاپهای بعدی از کتبهای پرفسور نیز مستفیذ نمایید موفقتیان را از خدای منان خواستاریم

شهروند
شهروند
پاسخ به  محمد صادق نائبی
5 سال قبل

جناب اقای نایبی برای کشف حقیقت نباید کوتاه اومد پیچیدگی مهم نیس جایی که حقیقت قابل کشف هست !

بهروز
بهروز
پاسخ به  فرامرز
5 سال قبل

قطعا قبل از تصرف ایران بدست سلوکیان نام آتروپاتکان( آذربایجان کنونی) ماد کوچک بوده و میتوان میانه راهم از این جمله دانست ولی بنظر من میانه در رأس دید دو قله مقدس ایران زمین قرار گرفته سهند و سبلان

سید علی
سید علی
پاسخ به  فرامرز
3 سال قبل

سلام و عرض ادب بنده هم دقیقا این نظر مشارالیه همشهری محترم را دارم و از جناب نایبئ امید است و انتظار میرود چاپ های بعد تصحیح بفرمایند

حسین
حسین
5 سال قبل

برای من همیشه سوال بوده که چرا ماتراکچی نصوح که جغرافیدانی ترک بوده، در این سند “قپلانیه یی کچوب قزل اوزندی” را ترکی نوشته ولی “قصبه میانه” را فارسی!؟

بهروز
بهروز
5 سال قبل

قله های ایران همگی شناسنامه دارند و قدمتی به اندازه بدو خلقت و تمدنهای بوجود آمده برگرفته از حضور کوهها ه منشأ حیات و زندگی هستند البته میدانیم که انسانهای ناندرتال از غار نشینی تا کنون تکامل زندگی پیدا کرده اند ،حال باتوجه به نقش کوهها میتوان گفت که میانه بین دو قله مقدس سبلان در البرز گ سهند در زاگرس قرار گرفته چیزی فراتر از یک پیدایش

سید علی
سید علی
3 سال قبل

با سلام و عرض ادب محضر استاد و نگارنده تاریخ میانه
انچه درباره اسم میانه اختلاف نظر میباشد اسناد و مدارکی وجود دارد و برگرفته از قوم مانانا که کلمه صدرصد ترکی بوده و جهت تجزیه تحلیل و آنالیزه در این خصوص از حوصله خارج بوده و آنچه مسلم میباشد قوم مانانا از زمان مادها بوده و بیش از ۷۰۰ سال در ایران قدمت داشته و با تاریخ شهر اهر و حتی مراغه و تبریز برابری میکند و حتی کلمه شهر تبریز خیلی اسم ساختگی گفتند اما نام تبریز برگرفته از تومروس یک فرمانده زن در زمان کوروش میباشد که تاریخ به صورت گواه و شاهد آن میباشد و لازم است به این نکته اشاره گردد جهت اطلاعات بیشتر خوانندگان به کتاب دیرین ترکان هم به زبان فارسی و هم به زبان شیرین مادری همان ترکی در کتابخانه شهرستان موجود بوده و میتوانند مستفیذ گردند